Όταν το σχολείο διαλέγει αγαπημένους

 Υπάρχουν στιγμές που μια σχολική ανακοίνωση δεν απογοητεύει για αυτά που λέει, αλλά για αυτά που υπονοεί.

Πρόσφατα διάβασα μια ανάρτηση από ένα σχολείο μιας επαρχιακής πόλης, με αφορμή τις επιτυχίες των αποφοίτων του στις Πανελλαδικές εξετάσεις. Μια ανάρτηση που, αντί να αναδεικνύει ισότιμα τον κόπο όλων των παιδιών, επέλεξε να ξεχωρίσει δημόσια έναν μόνο μαθητή, αναφέροντας ονομαστικά το όνομά του, τη σχολή στην οποία εισήχθη και συνοδεύοντας την αναφορά με ξεχωριστή φωτογραφία. Για όλους τους υπόλοιπους επιτυχόντες υπήρχε μόνο μια ομαδική φωτογραφία και γενικές ευχές.

Και εδώ γεννιέται το εύλογο ερώτημα: γιατί;

Αν το σχολείο θεωρεί σωστό να αναφέρει ονομαστικά έναν μαθητή και τη σχολή επιτυχίας του, τότε όφειλε να κάνει ακριβώς το ίδιο για όλους τους επιτυχόντες. Κάθε παιδί που πέτυχε τον στόχο του κατέβαλε πολύχρονη προσπάθεια, θυσίασε χρόνο, κουράστηκε, αγωνίστηκε και δικαιούται την ίδια αναγνώριση. Δεν υπάρχουν επιτυχίες δύο ταχυτήτων ούτε μαθητές πρώτης και δεύτερης κατηγορίας.

Δυστυχώς, αυτή η επιλογή δεν μοιάζει να είναι ένα μεμονωμένο ατόπημα. Σύμφωνα με όσα ακούγονται στη μικρή επαρχιακή κοινωνία, κατά τη διάρκεια ολόκληρης της σχολικής χρονιάς ο συγκεκριμένος μαθητής απολάμβανε μια ιδιαίτερα προνομιακή προβολή σε σχέση με τους συμμαθητές του. Εάν αυτό πράγματι συνέβαινε, τότε δεν μιλάμε πλέον για μια άτυχη επικοινωνιακή επιλογή, αλλά για μια σταθερή πρακτική που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι όταν τέτοιες διαφοροποιήσεις φαίνεται να σχετίζονται όχι με αντικειμενικά κριτήρια, αλλά με προσωπικές σχέσεις. Όταν οι εκπαιδευτικοί ή η διοίκηση ενός σχολείου αφήνουν έστω και την παραμικρή υπόνοια ότι οι φιλίες ή οι προσωπικές γνωριμίες επηρεάζουν τη στάση τους απέναντι στους μαθητές, τότε πλήττεται το σημαντικότερο κεφάλαιο που διαθέτει ένα σχολείο: η εμπιστοσύνη.

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού δεν είναι να έχει «αγαπημένα παιδιά». Είναι να στέκεται ισότιμα απέναντι σε όλους. Να εμπνέει, να στηρίζει, να επιβραβεύει δίκαια και να προστατεύει κάθε μαθητή από την αίσθηση της αδικίας. Οι προσωπικές συμπάθειες είναι ανθρώπινες· η δημόσια έκφρασή τους μέσα στον σχολικό χώρο είναι αντιπαιδαγωγική.

Και δυστυχώς, το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στις δημόσιες αναρτήσεις. Είναι εξαιρετικά θλιβερό όταν εκπαιδευτικοί προχωρούν σε διακρίσεις υπέρ ή κατά συγκεκριμένων μαθητών για προσωπικούς λόγους ή ακόμη χειρότερα όταν στοχοποιούνται ολόκληρες παρέες, ομάδες παιδιών ή ακόμη και ολόκληρα τμήματα του σχολείου. Τέτοιες συμπεριφορές δεν έχουν θέση σε ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που οφείλει να καλλιεργεί τη δικαιοσύνη, την ισότητα και τον αμοιβαίο σεβασμό.

Τα παιδιά, άλλωστε, διαθέτουν ένα εξαιρετικά ανεπτυγμένο αισθητήριο δικαιοσύνης. Μπορεί να μη σχολιάζουν πάντα φωναχτά όσα συμβαίνουν, όμως τα αντιλαμβάνονται όλα. Καταλαβαίνουν ποιος προβάλλεται διαρκώς, ποιος επιβραβεύεται περισσότερο, ποιος αντιμετωπίζεται με επιείκεια και ποιος με αυστηρότητα. Και όταν διαπιστώνουν ότι οι κανόνες δεν ισχύουν για όλους, χάνουν σταδιακά την εμπιστοσύνη τους όχι μόνο προς συγκεκριμένους εκπαιδευτικούς αλλά και προς τον ίδιο τον θεσμό του σχολείου.

Οι συνέπειες μιας τέτοιας άνισης μεταχείρισης είναι σοβαρές. Δημιουργούνται αισθήματα αδικίας, πικρίας και απογοήτευσης. Καλλιεργείται ανταγωνισμός αντί για συνεργασία. Παιδιά που έχουν καταβάλει εξίσου μεγάλη προσπάθεια αισθάνονται ότι δεν αναγνωρίζονται, ενώ άλλα επιβαρύνονται άθελά τους με έναν ρόλο που δεν επέλεξαν: αυτόν του «ευνοημένου». Τελικά, όλοι χάνουν.

Ένα σχολείο δεν κρίνεται μόνο από τα ποσοστά επιτυχίας των μαθητών του στις Πανελλαδικές. Κρίνεται κυρίως από το αν καταφέρνει να κάνει κάθε παιδί να αισθάνεται ότι αντιμετωπίζεται με την ίδια αξιοπρέπεια, τον ίδιο σεβασμό και τις ίδιες ευκαιρίες.

Η ισονομία δεν είναι μια τυπική υποχρέωση της εκπαίδευσης. Είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζεται η εμπιστοσύνη των παιδιών προς τους δασκάλους τους. Και όταν αυτό το θεμέλιο ραγίζει, καμία πανηγυρική ανάρτηση δεν μπορεί να το αποκαταστήσει.